ข่าวสาร

ท้องเสียไม่ได้แปลว่าต้องอดอาหาร แต่ต้องเลือกกินให้ถูก

เวลาท้องเสีย หลายคนมักคิดว่าการอดอาหารจะช่วยให้ลำไส้หยุดทำงานและหยุดถ่ายเร็วขึ้น แต่จริง ๆ แล้วการงดอาหารนานเกินไปอาจทำให้ร่างกายไม่มีพลังงานเพียงพอสำหรับการฟื้นตัว โดยเฉพาะคนที่ถ่ายหลายครั้งหรือมีอาเจียนร่วมด้วย สิ่งที่สำคัญที่สุดในช่วงนี้คือการป้องกันภาวะขาดน้ำและเกลือแร่ พร้อมเลือกอาหารที่ย่อยง่าย ไม่เพิ่มภาระให้ระบบทางเดินอาหาร

โดยทั่วไป ท้องเสียหมายถึงการถ่ายอุจจาระเหลวหรือเป็นน้ำอย่างน้อย 3 ครั้งภายในหนึ่งวัน หรือถ่ายบ่อยกว่าปกติของตัวเอง อาจมีอาการปวดบิด คลื่นไส้ อาเจียน ไข้ และอ่อนเพลียร่วมด้วย สาเหตุมีได้ตั้งแต่ติดเชื้อไวรัส แบคทีเรีย หรือปรสิต อาหารเป็นพิษ แพ้อาหาร ย่อยแลคโตสไม่ได้ ผลข้างเคียงจากยา ไปจนถึงโรคลำไส้บางชนิด

ช่วงที่ลำไส้กำลังระคายเคือง อาหารบางอย่างอาจกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ ดึงน้ำเข้าสู่ลำไส้ หรือย่อยได้ยากกว่าเดิม จึงทำให้อาการ “ปรู๊ดปร๊าด” หนักขึ้นได้ มาดูกันว่า 8 กลุ่มอาหารที่ควรพักก่อนมีอะไรบ้าง

1. ของทอดและอาหารไขมันสูง ย่อยช้า แถมทำให้แน่นท้อง

ไก่ทอด หมูกรอบ เฟรนช์ฟรายส์ พิซซ่า เบอร์เกอร์ หนังไก่ แกงกะทิ รวมถึงเมนูที่ใส่ครีมหรือเนยมาก ๆ เป็นอาหารกลุ่มแรกที่ควรหลีกเลี่ยง เพราะไขมันใช้เวลาย่อยนาน และอาจกระตุ้นให้ลำไส้บีบตัวผิดปกติในช่วงที่ระบบย่อยอาหารกำลังอ่อนแอ

ผลที่ตามมาอาจไม่ใช่แค่ถ่ายเหลวมากขึ้น แต่ยังมีอาการแน่นท้อง ปวดบิด คลื่นไส้ หรือรู้สึกอึดอัดหลังรับประทาน หากอยากกินเนื้อสัตว์ ให้เปลี่ยนจากการทอดเป็นต้ม นึ่ง อบ หรือตุ๋น และเลือกเนื้อไม่ติดมัน ตัดหนังหรือส่วนไขมันออกก่อนกิน จะช่วยลดภาระของลำไส้ได้มากกว่า

2. อาหารเผ็ดจัดและรสเข้ม อาจเร่งการขับถ่าย

ส้มตำเผ็ด ยำรสแรง ต้มยำ น้ำจิ้มจัดจ้าน และอาหารที่ใส่พริกหรือเครื่องเทศจำนวนมาก อาจทำให้ทางเดินอาหารระคายเคือง โดยเฉพาะในคนที่มีอาการปวดท้องหรือแสบร้อนอยู่แล้ว ความเผ็ดอาจกระตุ้นให้ลำไส้เคลื่อนไหวเร็วขึ้น จนรู้สึกปวดถ่ายแบบไม่ทันตั้งตัว

ไม่ได้หมายความว่าทุกคนกินเผ็ดแล้วจะท้องเสียเสมอไป แต่ถ้ากำลังมีอาการอยู่ การพักพริกและเครื่องเทศสักระยะเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า ลองเลือกรสอ่อน เช่น ข้าวต้ม โจ๊กไม่มัน หรือซุปใส แล้วค่อยกลับมากินอาหารรสจัดเมื่ออาการดีขึ้น

3. กาแฟ ชาเข้ม และเครื่องดื่มคาเฟอีน

กาแฟ ชาดำ ชาเขียวเข้ม เครื่องดื่มชูกำลัง และน้ำอัดลมบางชนิดมีคาเฟอีน ซึ่งอาจกระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ ทำให้ปวดถ่ายเร็วและถ่ายบ่อยกว่าเดิม สำหรับคนที่ท้องเสียอยู่แล้ว คาเฟอีนยังอาจทำให้ใจสั่น กระสับกระส่าย และรู้สึกอ่อนเพลียได้มากขึ้น

กาแฟนมหวานยิ่งควรพักก่อน เพราะมีทั้งคาเฟอีน น้ำตาล และนมรวมกัน หากลำไส้ย่อยแลคโตสได้แย่ลงชั่วคราวหลังการติดเชื้อ เครื่องดื่มแก้วนี้อาจทำให้ท้องอืด ปวดบิด และถ่ายเพิ่มได้ แม้ปกติจะดื่มกาแฟนมได้ก็ตาม

4. น้ำอัดลม น้ำหวาน และน้ำผลไม้เข้มข้น

เครื่องดื่มรสหวานอาจทำให้ท้องเสียหนักขึ้น เพราะน้ำตาลปริมาณมากสามารถดึงน้ำเข้าสู่ลำไส้ ส่งผลให้อุจจาระเหลวกว่าเดิม กลุ่มที่ควรลดหรืองดชั่วคราว ได้แก่ น้ำอัดลม ชานม น้ำหวาน น้ำเชื่อม น้ำผลไม้เข้มข้น และเครื่องดื่มที่เติมน้ำตาลมาก

น้ำผลไม้ไม่ได้แปลว่าดีเสมอไปในช่วงท้องเสีย เพราะน้ำผลไม้บางชนิดมีฟรักโทสสูงและแทบไม่มีใยอาหารเหมือนผลไม้ทั้งผล จึงอาจทำให้เกิดแก๊ส ท้องอืด และถ่ายเหลวได้ง่ายขึ้น ที่สำคัญควรแยกให้ออกระหว่างเครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับนักกีฬา กับผงเกลือแร่สำหรับท้องเสีย หรือ ORS เพราะมีส่วนประกอบและสัดส่วนเกลือแร่ต่างกัน

5. นมและผลิตภัณฑ์นม อาจย่อยยากในช่วงลำไส้ยังไม่ฟื้น

หลังติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร เยื่อบุลำไส้อาจสร้างเอนไซม์แลคเตสได้น้อยลงชั่วคราว ทำให้ย่อยน้ำตาลแลคโตสในนมได้ไม่ดี แม้เดิมจะดื่มนมได้ตามปกติก็ตาม เมื่อแลคโตสย่อยไม่หมด อาจเกิดแก๊ส ท้องอืด ปวดบิด และถ่ายเหลว

อาหารที่ควรสังเกตเป็นพิเศษ ได้แก่ นมสด ไอศกรีม ครีม และผลิตภัณฑ์นมรสหวาน ไม่จำเป็นต้องงดนมทุกคน หากกินแล้วไม่ทำให้อาการเพิ่มขึ้นก็อาจรับประทานในปริมาณพอเหมาะได้ แต่หากดื่มแล้วเข้าห้องน้ำถี่กว่าเดิม ควรพักชั่วคราวหรือเลือกผลิตภัณฑ์ปราศจากแลคโตส แล้วค่อยทดลองกลับมากินทีละน้อยเมื่ออาการดีขึ้น

6. แอลกอฮอล์ เพิ่มความเสี่ยงขาดน้ำ

เบียร์ ไวน์ และสุราทุกชนิดควรงดในช่วงท้องเสีย เพราะแอลกอฮอล์อาจระคายเคืองกระเพาะและลำไส้ กระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ และทำให้ร่างกายรักษาสมดุลน้ำได้ยากขึ้น หากมีอาเจียนหรือถ่ายหลายครั้งร่วมด้วย ความเสี่ยงขาดน้ำจะยิ่งสูงกว่าเดิม

แม้จะคิดว่าดื่มเพียงเล็กน้อยไม่น่ามีปัญหา แต่ช่วงที่ร่างกายกำลังเสียทั้งน้ำและเกลือแร่ การดื่มแอลกอฮอล์อาจทำให้เวียนศีรษะ หน้ามืด และอ่อนเพลียมากขึ้น ทางที่ดีควรงดจนกว่าจะหยุดถ่าย รับประทานอาหารได้ และรู้สึกว่าร่างกายกลับมาเป็นปกติ

7. อาหารใยอาหารสูงมาก อาจต้องลดชั่วคราว

ใยอาหารมีประโยชน์ในชีวิตประจำวัน แต่ระหว่างที่ท้องเสียรุนแรง อาหารที่มีกากหยาบมากอาจเพิ่มปริมาณอุจจาระและกระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ได้ อาหารที่ควรลดชั่วคราวในบางคน ได้แก่ ข้าวกล้อง ธัญพืชเต็มเมล็ด ถั่ว เมล็ดพืช ผักสด ผลไม้ติดเปลือก ผลไม้แห้ง และผักที่ทำให้เกิดแก๊ส เช่น กะหล่ำปลี

ประเด็นสำคัญคือไม่จำเป็นต้องงดอาหารกลุ่มนี้นาน ๆ หากกินแล้วไม่ทำให้อาการแย่ลงก็ไม่จำเป็นต้องตัดออกทั้งหมด เมื่ออาการเริ่มดีขึ้น ควรค่อย ๆ เพิ่มผัก ผลไม้ และธัญพืชกลับเข้าไป เพื่อให้ได้รับสารอาหารครบถ้วนและป้องกันท้องผูกจากการจำกัดอาหารมากเกินไป

8. อาหารดิบ กึ่งสุกกึ่งดิบ และอาหารที่ไม่มั่นใจเรื่องความสะอาด

เนื้อดิบ ไข่ดิบ ปลาดิบ หอยดิบ นมที่ไม่ผ่านการพาสเจอไรซ์ ผักล้างไม่สะอาด และอาหารที่วางไว้นอกตู้เย็นนาน เป็นอาหารที่ควรหลีกเลี่ยงอย่างเคร่งครัดในช่วงท้องเสีย เพราะอาจมีเชื้อโรคปนเปื้อนและทำให้ได้รับเชื้อเพิ่ม

ควรเลือกอาหารปรุงสุกใหม่ ใช้น้ำสะอาด และแยกอุปกรณ์สำหรับอาหารดิบออกจากอาหารพร้อมกิน หากสงสัยว่าท้องเสียเกิดจากอาหารเป็นพิษ การกินอาหารเสี่ยงซ้ำอาจทำให้ลำไส้ฟื้นตัวช้าลง นอกจากนี้ควรล้างมือด้วยสบู่หลังเข้าห้องน้ำและก่อนเตรียมอาหาร เพื่อป้องกันการแพร่เชื้อไปยังคนในบ้าน

ท้องเสียควรกินอะไร จึงจะช่วยให้ร่างกายฟื้นตัว

เมื่อรู้สึกหิวและไม่ได้อาเจียนรุนแรง สามารถเริ่มด้วยอาหารอ่อน ย่อยง่าย และไขมันต่ำ เช่น ข้าวต้ม โจ๊กไม่มัน ข้าวสวย เส้นพาสตา มันฝรั่งต้มปอกเปลือก ขนมปังขาว แครกเกอร์ และกล้วยสุก อาหารเหล่านี้ช่วยให้ร่างกายได้รับพลังงานโดยไม่เพิ่มภาระให้ลำไส้มากเกินไป

ควรเพิ่มโปรตีนที่ปรุงสุกและไขมันต่ำ เช่น ไข่ต้ม ไข่คนใช้น้ำมันน้อย เนื้อไก่ไม่ติดหนัง ปลา หรือเนื้อไม่ติดมัน แนะนำให้แบ่งเป็นมื้อเล็ก ๆ กินบ่อยขึ้น แทนการกินมื้อใหญ่จนแน่นท้อง เพราะการกินครั้งละมากอาจกระตุ้นอาการคลื่นไส้และปวดถ่าย

ซุปใสหรือน้ำแกงที่ไม่มันและไม่เผ็ดอาจช่วยเพิ่มน้ำและโซเดียมได้ แต่ไม่ควรกินเค็มจัด ผู้ที่มีโรคไต โรคหัวใจ หรือถูกแพทย์สั่งให้จำกัดน้ำและโซเดียม ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเพิ่มอาหารเค็มหรือเครื่องดื่มเกลือแร่

ต้องดื่ม ORS อย่างไร และทำไมไม่ควรผสมเองตามใจ

การชดเชยน้ำและเกลือแร่คือหัวใจของการดูแลท้องเสีย โดยควรใช้สารละลายเกลือแร่สำหรับท้องเสีย หรือ ORS ที่มีสัดส่วนของน้ำตาลและเกลือเหมาะสมต่อการดูดซึมน้ำกลับเข้าสู่ร่างกาย ให้ผสมผง ORS กับน้ำสะอาดตามปริมาณที่ระบุบนซองอย่างเคร่งครัด

ไม่ควรผสมให้เข้มข้นหรือเจือจางเอง และไม่ควรเติมน้ำตาล น้ำหวาน หรือน้ำผลไม้เพิ่ม หากมีอาการอาเจียน ให้จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง แทนการดื่มรวดเดียวจนกระตุ้นให้อาเจียนมากขึ้น ทั้งนี้ ORS มีหน้าที่ป้องกันและแก้ภาวะขาดน้ำ ไม่ได้ทำให้หยุดถ่ายทันที

เด็กท้องเสียต้องระวังเป็นพิเศษ

ทารกที่กินนมแม่ควรได้รับนมแม่ต่อเนื่องและบ่อยขึ้น ไม่ควรหยุดให้นมเพราะท้องเสีย ส่วนเด็กที่กินนมผงไม่ควรผสมนมให้เจือจางกว่าคำแนะนำ เว้นแต่แพทย์สั่งเป็นกรณีเฉพาะ เด็กเล็กสูญเสียน้ำได้เร็วกว่าผู้ใหญ่ จึงควรได้รับ ORS สำหรับเด็กตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร

ไม่ควรใช้น้ำอัดลม น้ำผลไม้ หรือเครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับนักกีฬาแทน ORS และไม่ควรซื้อยาหยุดถ่ายให้เด็กเล็กกินเอง หากเด็กซึม ไม่ยอมดื่ม ปากแห้ง ไม่มีน้ำตา ปัสสาวะน้อย หรือผ้าอ้อมเปียกลดลง ควรพาไปพบแพทย์โดยเร็ว

อาการแบบไหนไม่ควรรอดูเอง

ควรรีบพบแพทย์หากมีเลือดหรือหนองปนในอุจจาระ อุจจาระดำคล้ายยางมะตอย ไข้สูง ปวดท้องหรือปวดทวารหนักรุนแรง อาเจียนบ่อยจนดื่มน้ำไม่ได้ หรือถ่ายเหลวจำนวนมากผิดปกติ นอกจากนี้ให้สังเกตสัญญาณขาดน้ำ ได้แก่ กระหายน้ำมาก ปากแห้ง ปัสสาวะน้อยหรือสีเข้ม เวียนศีรษะ หน้ามืด อ่อนเพลียมาก ตาลึก หรือซึมลง

ผู้ใหญ่ที่ท้องเสียนานเกิน 2 วันและยังไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ ผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ โรคไต โรคหัวใจ หรือโรคประจำตัวอื่น ๆ ส่วนทารกและเด็กเล็กควรติดต่อแพทย์เร็วกว่านั้น เพราะอาจขาดน้ำได้รวดเร็ว

สรุปแบบจำง่าย ท้องเสียต้องพักอะไร และควรกินแบบไหน

ช่วงท้องเสียควรพักของทอด อาหารมัน อาหารเผ็ดจัด กาแฟและคาเฟอีน น้ำหวาน น้ำอัดลม น้ำผลไม้เข้มข้น แอลกอฮอล์ อาหารดิบ รวมถึงนมและอาหารใยอาหารสูง หากพบว่ากินแล้วอาการเพิ่มขึ้น ไม่จำเป็นต้องอดอาหาร แต่ให้เปลี่ยนเป็นอาหารอ่อน ไขมันต่ำ ปรุงสุก กินทีละน้อย และจิบ ORS ตามคำแนะนำ

หากมีไข้สูง ถ่ายเป็นเลือด ปวดท้องรุนแรง อาเจียนจนดื่มไม่ได้ หรือมีอาการขาดน้ำ อย่าพยายามแก้ด้วยอาหารหรือยาหยุดถ่ายเพียงอย่างเดียว ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุและรับการรักษาที่เหมาะสม เพราะอาการท้องเสียที่ดูเหมือนไม่รุนแรง อาจกลายเป็นภาวะขาดน้ำได้หากปล่อยไว้นาน