ข่าวสาร

สัตว์อาจรับรู้ความเปลี่ยนแปลงได้ไว แต่ยังไม่ใช่เครื่องพยากรณ์ภัยพิบัติ

เรื่องสัตว์แสดงพฤติกรรมแปลก ๆ ก่อนเกิดภัยพิบัติมีให้ได้ยินอยู่ทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นช้างที่รวมฝูงแล้ววิ่งหนีขึ้นพื้นที่สูง ฝูงนกที่บินแตกตื่นพร้อมกัน สัตว์เลี้ยงกระวนกระวายผิดปกติ หรือสัตว์ทะเลจำนวนมากเคลื่อนเข้าหาฝั่ง จนหลายคนตั้งคำถามว่าสัตว์กำลัง “รู้ล่วงหน้า” ถึงอันตรายบางอย่างหรือไม่

คำตอบที่รอบคอบคือ สัตว์บางชนิดอาจตรวจจับการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อมได้เร็วกว่ามนุษย์ เพราะมีประสาทสัมผัสไวต่อแรงสั่นสะเทือน เสียงความถี่ต่ำ กลิ่น แรงดันอากาศ และการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ แต่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะยืนยันว่า สัตว์สามารถทำนายวัน เวลา สถานที่ หรือความรุนแรงของแผ่นดินไหวและสึนามิได้อย่างแม่นยำ

ดังนั้น พฤติกรรมผิดปกติของสัตว์ควรถือเป็น “เหตุให้เพิ่มความระมัดระวัง” ไม่ใช่สัญญาณที่ทำให้ต้องตื่นตระหนกทันที และที่สำคัญ หากมีเหตุอันตรายเกิดขึ้นจริง อย่าเสียเวลาหยิบโทรศัพท์ขึ้นมาถ่ายคลิปจนลืมเอาตัวรอด

1. ช้างหรือสัตว์ใหญ่รวมฝูง แล้ววิ่งหนีอย่างผิดธรรมชาติ

ช้างสามารถรับรู้เสียงความถี่ต่ำและแรงสั่นสะเทือนที่ส่งผ่านพื้นดินได้ดี เมื่อรู้สึกถึงสิ่งผิดปกติ ช้างอาจหยุดนิ่ง ยกเท้า กระพือหู ส่งเสียงเตือน รวมฝูง หรือเคลื่อนตัวออกจากพื้นที่อย่างรวดเร็ว พฤติกรรมเหล่านี้ดูน่าตกใจเป็นพิเศษเมื่อเกิดขึ้นพร้อมกันหลายตัว ทั้งที่ก่อนหน้านั้นฝูงช้างดูสงบตามปกติ

หลังเหตุสึนามิในมหาสมุทรอินเดียเมื่อปี 2547 มีรายงานเกี่ยวกับช้างและสัตว์บางชนิดที่เคลื่อนตัวไปยังพื้นที่สูงก่อนคลื่นจะมาถึง เรื่องนี้ทำให้เกิดความเชื่อว่าสัตว์อาจรับรู้ภัยได้ก่อนมนุษย์ อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์ดังกล่าวยังไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าช้างสามารถทำนายสึนามิได้ทุกครั้ง เพราะการเคลื่อนตัวของสัตว์อาจมีสาเหตุจากเสียงดัง ผู้ล่า พายุ กลิ่นควัน หรือความวุ่นวายอื่น ๆ

สิ่งที่ควรทำคืออย่าเข้าไปขวางทาง อย่าวิ่งตาม และอย่ายืนใกล้เพื่อถ่ายภาพ เพราะสัตว์ที่ตกใจอาจเปลี่ยนทิศกะทันหัน พุ่งชน หรือทำร้ายผู้ที่อยู่ใกล้โดยไม่ตั้งใจ ให้ถอยออกด้านข้างไปอยู่ในจุดปลอดภัย และเตือนคนรอบข้าง โดยเฉพาะเด็กและผู้สูงอายุให้อยู่ห่างจากเส้นทางที่สัตว์กำลังเคลื่อนตัว

2. ฝูงนกบินแตกตื่นหรือเปลี่ยนทิศพร้อมกัน

นกมีความไวต่อเสียง แรงสั่นสะเทือน สภาพอากาศ และการเคลื่อนไหวของสิ่งรอบตัวมากกว่าที่หลายคนคิด หากเห็นฝูงนกบินขึ้นพร้อมกันแบบฉับพลัน วนไปวนมา หรือพุ่งหนีออกจากบริเวณเดิม อาจหมายถึงพวกมันกำลังตอบสนองต่อผู้ล่า เสียงก่อสร้าง เครื่องจักร ลมแรง ฟ้าผ่า หรือความเปลี่ยนแปลงบางอย่างในสภาพแวดล้อม

แม้พฤติกรรมนี้บางครั้งจะถูกเชื่อมโยงกับแผ่นดินไหว แต่ยังไม่สามารถใช้เป็นหลักฐานคาดการณ์ภัยพิบัติได้อย่างแน่นอน การเห็นนกแตกตื่นเพียงอย่างเดียวจึงไม่ควรทำให้รีบสรุปว่ากำลังจะเกิดเหตุร้ายแรง สิ่งที่เหมาะสมกว่าคือสังเกตว่ามีปัจจัยอื่นร่วมด้วยหรือไม่ เช่น พื้นดินสั่น อาคารสั่น มีเสียงระเบิด กลิ่นควัน หรือสภาพอากาศกำลังเปลี่ยนรุนแรง

หากอยู่ใกล้พื้นที่ก่อสร้าง ป่า หรือแหล่งน้ำ การบินแตกฝูงอาจเป็นพฤติกรรมตามธรรมชาติจากการหลบผู้ล่าและหาแหล่งอาหาร แต่หากเกิดขึ้นพร้อมสัญญาณภัยที่มนุษย์สัมผัสได้ ควรออกจากพื้นที่เสี่ยงและตรวจสอบประกาศทางการ แทนการยืนถ่ายคลิปอยู่กลางจุดอันตราย

3. สัตว์เลี้ยงกระวนกระวาย หลบซ่อน หรือเห่าไม่หยุด

สุนัขและแมวอาจแสดงพฤติกรรมเปลี่ยนไปเมื่อได้ยินเสียงที่มนุษย์ไม่ได้ยิน หรือรับรู้แรงสั่นสะเทือนและกลิ่นบางอย่างที่เบากว่าสำหรับคน อาการที่พบได้ เช่น เดินวน หอบ เห่า ครวญคราง พยายามหลบใต้เตียง วิ่งไปมา หรือเกาะเจ้าของผิดปกติ

อย่างไรก็ตาม อย่าเพิ่งตีความว่าสัตว์เลี้ยงกำลังทำนายแผ่นดินไหว เพราะพฤติกรรมเดียวกันอาจเกิดจากเสียงพลุ ฟ้าร้อง กลิ่นสัตว์อื่น ความเครียด การเจ็บป่วย หรือสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไป หากสัตว์มีอาการต่อเนื่อง ควรตรวจสอบสุขภาพและสิ่งกระตุ้นรอบตัวด้วย

ทางที่ดีควรเตรียมแผนฉุกเฉินสำหรับสัตว์เลี้ยงไว้ล่วงหน้า เช่น จัดกระเป๋าใส่น้ำ อาหาร ยาประจำตัว สายจูง และเอกสารสำคัญ เมื่อเกิดแผ่นดินไหวหรือภัยพิบัติ อย่าปล่อยสัตว์วิ่งหนีเอง เพราะมันอาจตกใจจนหลงทาง ให้พาออกจากอาคารอย่างมีสติ และอย่าฝืนเข้าใกล้สัตว์ที่กำลังกลัวหรือก้าวร้าว

4. สัตว์ทะเลจำนวนมากเกยตื้นหรือเข้ามาใกล้ชายฝั่ง

ภาพปลา วาฬ โลมา หรือสัตว์ทะเลจำนวนมากขึ้นมาอยู่บนชายหาดมักสร้างความตกใจ และทำให้เกิดการคาดเดาว่าอาจมีสึนามิหรือแผ่นดินไหวกำลังจะเกิดขึ้น แต่การเกยตื้นมีสาเหตุได้หลากหลายมาก เช่น สัตว์บาดเจ็บ ป่วย หลงทิศ ไล่ตามอาหาร กระแสน้ำเปลี่ยน อุณหภูมิน้ำผิดปกติ มลพิษ สาหร่ายพิษ หรือเสียงรบกวนใต้น้ำ

จึงยังสรุปไม่ได้ว่าสัตว์ทะเลเกยตื้นหมายความว่าสึนามิกำลังมา สิ่งที่ไม่ควรทำคือเข้าไปจับ ดึง หรือผลักสัตว์กลับลงทะเลด้วยตัวเอง โดยเฉพาะวาฬและโลมา เพราะสัตว์ขนาดใหญ่อาจสะบัดตัวอย่างแรง มีบาดแผล มีเชื้อโรค หรืออยู่ในภาวะเครียดจนตอบสนองอันตรายได้

ให้ถอยออกจากบริเวณดังกล่าว รักษาระยะห่าง และแจ้งเจ้าหน้าที่หรือหน่วยงานช่วยเหลือสัตว์ทะเล หากเหตุการณ์นี้เกิดพร้อมแผ่นดินไหวรุนแรง น้ำทะเลลดหรือเพิ่มอย่างรวดเร็ว หรือมีเสียงคำรามผิดปกติจากทะเล อย่ายืนรอดูสถานการณ์ ให้รีบเคลื่อนตัวขึ้นที่สูงหรือเข้าไปด้านในแผ่นดินทันที

5. สัตว์หลายชนิดหนีออกจากพื้นที่พร้อมกัน

สัญญาณที่ควรจับตาเป็นพิเศษคือ ไม่ใช่แค่สัตว์ชนิดเดียว แต่มีสัตว์หลายชนิดในพื้นที่เดียวกันแสดงอาการแตกตื่นพร้อมกัน เช่น นกบินหนี สุนัขเห่าไม่หยุด สัตว์ป่าวิ่งออกจากป่า และสัตว์เลี้ยงพยายามหลบซ่อน หากเกิดพร้อมกลิ่นควัน เสียงผิดปกติ พื้นดินสั่น หรืออากาศเปลี่ยนอย่างรวดเร็ว อาจสะท้อนว่ามีอันตรายจริงในบริเวณนั้น

สาเหตุอาจเป็นไฟป่า พายุ น้ำป่าไหลหลาก แผ่นดินไหว เสียงระเบิด หรือกิจกรรมของมนุษย์ ไม่จำเป็นต้องเป็นภัยพิบัติขนาดใหญ่เสมอไป แต่การที่สัตว์จำนวนมากพยายามออกจากจุดเดิมก็ควรทำให้คนในพื้นที่หยุดสังเกตความปลอดภัยของตนเอง

หลักง่าย ๆ คือ อย่าอยู่ในเส้นทางที่สัตว์กำลังหนี อย่าเข้าไปใกล้เพื่อถ่ายภาพ และอย่าขับรถไล่ตาม หากเป็นพื้นที่ชายฝั่งและมีสัญญาณของสึนามิ ให้มุ่งหน้าสู่ที่สูงทันที หากอยู่ในพื้นที่ภูเขาและได้ยินเสียงน้ำดังผิดปกติ ให้หลีกเลี่ยงลำน้ำและเส้นทางน้ำไหล หากเห็นควันหรือไฟ ให้ถอยออกจากทิศทางลมและแจ้งเจ้าหน้าที่

พฤติกรรมสัตว์แบบไหนที่ต้องรีบหนีทันที

การเห็นสัตว์แปลกไปเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอสำหรับการอพยพ แต่ถ้ามีสัญญาณอันตรายที่มนุษย์รับรู้ได้ร่วมด้วย ควรให้ความสำคัญกับสัญญาณเหล่านั้นทันที สัญญาณเตือนสึนามิที่ควรจำ ได้แก่ รู้สึกถึงแผ่นดินไหวรุนแรงหรือยาวนาน เห็นน้ำทะเลลดหรือเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และได้ยินเสียงคำรามดังผิดปกติจากทะเล

หากรู้สึกถึงแผ่นดินไหวขณะอยู่ริมชายฝั่ง ให้ป้องกันตัวจากแรงสั่นสะเทือนก่อน เมื่อการสั่นหยุดลงให้รีบออกจากชายฝั่งไปยังที่สูงหรือเข้าไปด้านในแผ่นดิน อย่าลงไปดูพื้นทะเลที่โผล่ขึ้นมา อย่าเก็บปลาและเปลือกหอย และอย่ารอถ่ายภาพ เพราะน้ำอาจกลับมาเป็นคลื่นรุนแรงภายในเวลาไม่นาน

นอกจากนี้ คลื่นสึนามิไม่ได้มีเพียงลูกเดียว และลูกแรกอาจไม่ใช่ลูกที่รุนแรงที่สุด จึงไม่ควรกลับเข้าไปในพื้นที่จนกว่าจะได้รับการยืนยันว่าปลอดภัยจากเจ้าหน้าที่ การอพยพเร็วเพียงไม่กี่นาทีอาจสร้างความแตกต่างอย่างมากในสถานการณ์ฉุกเฉิน

อย่าตื่นตระหนก แต่ก็อย่าประมาทกับสัญญาณรอบตัว

สัตว์ไม่ได้มีพลังลึกลับที่สามารถทำนายภัยพิบัติได้แน่นอน พฤติกรรมผิดปกติอาจเกิดจากเหตุธรรมดาหลายอย่าง เช่น เสียงดัง ผู้ล่า อากาศเปลี่ยน อาหารลดลง หรือความเครียด การแชร์คลิปพร้อมคำอธิบายเกินจริงอาจทำให้คนอื่นตื่นกลัวโดยไม่จำเป็น

ในทางกลับกัน การมองข้ามทุกสิ่งก็ไม่ใช่เรื่องที่ดี หากสัตว์แตกตื่นพร้อมกับพื้นดินสั่น น้ำทะเลเปลี่ยนระดับอย่างรวดเร็ว ไฟกำลังลุกลาม หรือมีเสียงและกลิ่นผิดปกติ ให้ถือความปลอดภัยเป็นอันดับแรก แจ้งเตือนคนรอบข้าง ออกจากพื้นที่เสี่ยง และติดตามประกาศจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

จำไว้ว่า คลิปที่ถ่ายได้อาจกลายเป็นหลักฐานที่น่าสนใจ แต่การเอาตัวรอดสำคัญกว่านั้นเสมอ สังเกตสัตว์ได้ แต่อย่าเข้าใกล้ อย่าขวางทาง และอย่ารอให้มีคำตอบว่าสัตว์กำลังเตือนอะไร ก่อนจะพาตัวเองไปยังจุดปลอดภัย