ข่าวสาร

ทนายโกหกแทนลูกความได้ไหม คำตอบไม่ใช่แค่ “ได้” หรือ “ไม่ได้”

คำถามว่า “ทนายโกหกแทนลูกความได้ไหม?” มักเกิดขึ้นเมื่อเห็นทนายออกมาสู้คดีให้ผู้ที่ถูกกล่าวหาว่ากระทำผิด หลายคนจึงเข้าใจว่า หากทนายยืนอยู่ข้างจำเลย แปลว่าต้องช่วยปกปิดความจริง หรืออาจต้องพูดแทนลูกความทุกเรื่อง แม้จะรู้ว่าไม่ใช่ข้อเท็จจริงก็ตาม

แต่บทบาทของทนายความในกระบวนการยุติธรรมไม่ได้หมายถึงการทำให้ลูกความชนะคดีด้วยทุกวิถีทาง หน้าที่หลักคือการปกป้องสิทธิ ให้คำแนะนำด้านกฎหมาย ตรวจสอบพยานหลักฐาน และทำให้ลูกความได้รับโอกาสต่อสู้คดีอย่างเป็นธรรม แม้ท้ายที่สุดลูกความจะเป็นผู้กระทำผิดจริงหรือไม่ก็ตาม

ประเด็นสำคัญจึงอยู่ที่ “วิธีการ” หากทนายใช้ข้อกฎหมายตรวจสอบพยานหลักฐาน ตั้งคำถามต่อความน่าเชื่อถือของพยาน หรือชี้ให้เห็นว่ากระบวนการบางอย่างอาจไม่ถูกต้อง นั่นคือการแก้ต่างตามหน้าที่ ไม่ใช่การโกหก แต่ถ้าจงใจสร้างเรื่องเท็จ ปลอมแปลงหลักฐาน หรือให้ข้อมูลที่รู้ว่าไม่จริงต่อศาล เรื่องก็เปลี่ยนจากการทำหน้าที่เป็นการอาจมีความผิดทันที

การแก้ต่างให้ผู้ถูกกล่าวหา ไม่ได้แปลว่าทนายเข้าข้างคนผิด

หลักการพื้นฐานของคดีอาญาคือ ผู้ถูกกล่าวหายังถือว่าเป็นผู้บริสุทธิ์จนกว่าจะมีคำพิพากษาถึงที่สุดว่ากระทำผิด การมีทนายจึงเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยให้ศาลได้รับข้อมูลจากทั้งสองฝ่ายอย่างรอบด้าน ไม่ใช่การรับประกันว่าจำเลยจะต้องหลุดคดี หรือเป็นการลบล้างความเสียหายที่เกิดขึ้น

ทนายสามารถรับว่าความให้ผู้ต้องหาหรือจำเลยได้ แม้สังคมจะมองว่าคดีนั้นมีหลักฐานแน่นหนา เพราะทนายยังต้องตรวจสอบว่าหลักฐานได้มาโดยชอบหรือไม่ พยานให้การสอดคล้องกันหรือไม่ การแจ้งข้อกล่าวหาถูกต้องหรือเปล่า และมีข้อกฎหมายใดที่ศาลควรนำมาพิจารณา

การทำหน้าที่เช่นนี้ช่วยป้องกันทั้งการลงโทษผู้บริสุทธิ์และการใช้อำนาจโดยไม่เป็นธรรม ที่สำคัญ ทนายไม่ได้เป็นผู้ตัดสินว่าลูกความผิดหรือไม่ ผู้ตัดสินคือศาลจากพยานหลักฐานและข้อกฎหมาย ดังนั้น การยืนอยู่ข้างจำเลยจึงไม่ควรถูกตีความโดยอัตโนมัติว่าเป็นการสนับสนุนการกระทำผิด

อะไรคือสิ่งที่ทนายทำได้ในการต่อสู้คดี

การแก้ต่างที่ชอบด้วยกฎหมายมีได้หลายรูปแบบ และหลายอย่างอาจทำให้คนทั่วไปเข้าใจผิดว่าเป็นการ “บิดประเด็น” ทั้งที่จริงเป็นสิทธิของฝ่ายจำเลย เช่น การโต้แย้งว่าหลักฐานของโจทก์ยังมีข้อสงสัย การชี้ว่าพยานอาจจำเหตุการณ์คลาดเคลื่อน การตรวจสอบลำดับเวลา สถานที่ หรือความเชื่อมโยงของหลักฐาน รวมถึงการเสนอข้อกฎหมายที่เป็นคุณแก่ลูกความ

ทนายยังสามารถซักค้านพยาน ขอให้ศาลไม่นำพยานหลักฐานบางอย่างมารับฟัง หากเห็นว่าได้มาไม่ถูกต้อง และนำเสนอข้อเท็จจริงอีกมุมหนึ่งที่ฝ่ายกล่าวหาอาจไม่ได้อธิบายครบถ้วน การดำเนินการเหล่านี้เป็นหัวใจของการพิจารณาคดี เพราะศาลต้องเปิดโอกาสให้ทุกฝ่ายตรวจสอบข้อกล่าวหาอย่างเต็มที่

พูดง่าย ๆ คือ ทนายมีสิทธิ “ไม่เชื่อ” หรือ “ขอให้ศาลตรวจสอบ” ข้อเท็จจริงที่อีกฝ่ายนำเสนอได้ แต่ไม่มีสิทธิยืนยันเรื่องที่ตนรู้อยู่แล้วว่าเป็นเท็จ หรือสร้างข้อเท็จจริงใหม่ขึ้นมาเพื่อทำให้ศาลเข้าใจผิด เส้นแบ่งนี้อาจดูบาง แต่เป็นเส้นแบ่งที่สำคัญมากต่อความน่าเชื่อถือของกระบวนการยุติธรรม

จากการแก้ต่างสู่การโกหก จุดไหนที่เริ่มมีปัญหา

พฤติกรรมที่น่ากังวลคือการจงใจหลอกลวงศาลหรือเจ้าหน้าที่ในกระบวนการยุติธรรม ตัวอย่างเช่น จัดทำเอกสารปลอม นำพยานเท็จเข้าสู่คดี แต่งเรื่องเพื่อสร้างข้ออ้างให้ลูกความ หรือยืนยันข้อมูลต่อศาลทั้งที่รู้แน่ชัดว่าไม่เป็นความจริง รวมถึงการช่วยซ่อนหรือทำลายหลักฐานเพื่อให้ลูกความหลีกเลี่ยงความรับผิด

กรณีเช่นนี้ไม่ใช่การใช้สิทธิในการต่อสู้คดีอีกต่อไป แต่เป็นการเข้าไปมีส่วนร่วมกับการบิดเบือนกระบวนการยุติธรรม และอาจนำไปสู่ความรับผิดหลายด้าน ขึ้นอยู่กับพฤติการณ์และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะหากมีการปลอมแปลงเอกสาร ให้การเท็จ หรือช่วยเหลือการกระทำผิดอย่างมีเจตนา

จุดสังเกตง่าย ๆ คือ ทนายกำลังใช้กฎหมายตรวจสอบสิ่งที่เกิดขึ้น หรือกำลังผลิต “ความจริงปลอม” ขึ้นมา หากเป็นอย่างแรกย่อมอยู่ในกรอบการทำหน้าที่ แต่หากเป็นอย่างหลังย่อมเสี่ยงทั้งต่อคดีของลูกความและตัวทนายเอง

ลูกความสารภาพกับทนาย ทนายต้องเอาไปบอกศาลหรือไม่

ทนายความมีหน้าที่รักษาความลับของลูกความ ข้อมูลที่ได้รับจากการปฏิบัติหน้าที่โดยทั่วไปไม่สามารถนำไปเปิดเผยตามอำเภอใจได้ หลักการนี้มีเหตุผลสำคัญ เพราะลูกความต้องสามารถเล่าข้อเท็จจริงให้ทนายฟังอย่างตรงไปตรงมา เพื่อให้ทนายประเมินสถานการณ์และให้คำแนะนำได้อย่างถูกต้อง

อย่างไรก็ตาม การรักษาความลับไม่ได้หมายความว่าทนายมีสิทธิใช้ข้อมูลนั้นไปสร้างคำโกหก หรือช่วยลูกความจัดฉากหลักฐานขึ้นมาใหม่ ทนายอาจแนะนำให้ลูกความใช้สิทธิตามกฎหมาย ยอมรับข้อเท็จจริงบางส่วน ต่อสู้ในประเด็นที่ยังพิสูจน์ไม่ได้ หรือดำเนินการในแนวทางที่ไม่เป็นการหลอกลวงศาล

ในทางปฏิบัติ ทนายจึงต้องวางตัวอย่างระมัดระวังมาก หากลูกความต้องการให้ทนายพูดข้อความที่รู้ว่าไม่จริง หรือขอให้ช่วยสร้างพยานหลักฐาน ทนายไม่ควรทำตาม และอาจต้องพิจารณายุติการทำงานในลักษณะที่ไม่ทำให้ตนเองเข้าไปเกี่ยวข้องกับการกระทำผิด ทั้งนี้ รายละเอียดของหน้าที่และข้อยกเว้นเกี่ยวกับการเปิดเผยข้อมูลต้องพิจารณาตามข้อเท็จจริงและกฎหมายของแต่ละกรณี

ถ้าทนายทำผิดจรรยาบรรณ อาจเจอบทลงโทษอะไรบ้าง

ทนายความไม่ได้มีเพียงหน้าที่ต่อลูกความ แต่ยังมีหน้าที่ต่อศาล คู่ความ ฝ่ายตรงข้าม และวิชาชีพโดยรวม การประพฤติผิดมรรยาททนายความจึงอาจถูกตรวจสอบและดำเนินการทางวินัยได้ โดยหลักเกณฑ์เกี่ยวข้องกับพระราชบัญญัติทนายความ พ.ศ. 2528 และข้อบังคับสภาทนายความว่าด้วยมรรยาททนายความ พ.ศ. 2529

บทลงโทษทางวินัยขึ้นอยู่กับความร้ายแรงของพฤติการณ์ อาจเริ่มตั้งแต่การภาคทัณฑ์ การห้ามประกอบวิชาชีพตามระยะเวลาที่กำหนด ไปจนถึงการลบชื่อออกจากทะเบียนทนายความในกรณีร้ายแรง นอกจากนั้น หากการกระทำเข้าข่ายความผิดอาญาหรือกฎหมายอื่น ทนายก็อาจต้องรับผิดในส่วนนั้นแยกต่างหากจากการถูกลงโทษทางวิชาชีพ

จึงไม่ควรมองว่าการเป็นทนายทำให้มีสิทธิพูดหรือทำอะไรก็ได้เพื่อช่วยลูกความ ตรงกันข้าม ยิ่งเป็นผู้ประกอบวิชาชีพกฎหมายก็ยิ่งต้องระวังไม่ให้การทำหน้าที่กลายเป็นการทำลายความน่าเชื่อถือของศาลและระบบยุติธรรม

สรุปให้ชัด ทนายปกป้องลูกความได้ แต่โกหกแทนไม่ได้

ทนายสามารถรับว่าความให้ผู้ถูกกล่าวหาหรือผู้ที่สังคมเชื่อว่ากระทำผิดได้ เพราะทุกคนมีสิทธิได้รับการต่อสู้คดีอย่างเป็นธรรม ทนายสามารถโต้แย้งพยานหลักฐาน ตั้งข้อสงสัย ชี้ข้อผิดพลาด และเสนอข้อกฎหมายที่เป็นประโยชน์ต่อลูกความได้ ทั้งหมดนี้คือการแก้ต่างตามบทบาท

แต่ทนายไม่มีสิทธิปลอมหลักฐาน แต่งเรื่อง ให้การเท็จ หรือจงใจหลอกลวงศาลเพื่อช่วยให้ลูกความพ้นผิด การรักษาความลับของลูกความก็ไม่ใช่ใบอนุญาตให้ร่วมมือกับการกระทำผิด

เส้นแบ่งจึงอยู่ระหว่าง “การปกป้องสิทธิด้วยกฎหมาย” กับ “การบิดเบือนความจริงเพื่อเอาชนะคดี” อย่างแรกคือหน้าที่ของทนาย ส่วนอย่างหลังอาจนำไปสู่ทั้งความผิดตามกฎหมายและบทลงโทษทางจรรยาบรรณ คดีหนึ่งคดีจึงไม่ควรตัดสินจากภาพว่าทนายกำลังช่วยคนผิดหรือไม่ แต่ควรพิจารณาว่าเขากำลังทำหน้าที่อย่างสุจริตและอยู่ในกรอบกฎหมายหรือเปล่า