ข่าวสาร

ชายจีนหักยาความดันครึ่งเม็ด หวังลดอาการอ่อนเพลีย สุดท้ายหมดสติ

กลายเป็นอุทาหรณ์สำคัญสำหรับคนที่ชอบปรับยาเอง หลังชายวัยกลางคนในมณฑลฝูเจี้ยน ประเทศจีน ซึ่งมีโรคความดันโลหิตสูงและรับประทานยาควบคุมความดันมานาน ตัดสินใจหักยาเหลือเพียงครึ่งเม็ด เพราะรู้สึกอ่อนเพลียและกังวลว่าขนาดยาเต็มเม็ดอาจมากเกินไป

แต่หลังรับประทานยาไปประมาณ 30 นาที เขากลับมีอาการเวียนศีรษะ หน้ามืดอย่างรุนแรง ก่อนหมดสติลง ครอบครัวต้องรีบนำตัวส่งโรงพยาบาล แพทย์ตรวจพบว่าความดันโลหิตลดลงอย่างมากจนแทบวัดไม่ได้ โชคดีที่ได้รับการช่วยเหลืออย่างทันท่วงทีและพ้นจากภาวะวิกฤตในที่สุด

เรื่องนี้สะท้อนชัดเจนว่า การกินยาเพียงครึ่งเม็ดไม่ได้แปลว่าจะปลอดภัยกว่าการกินเต็มเม็ดเสมอไป โดยเฉพาะยาที่ออกแบบให้ค่อย ๆ ปล่อยตัวยาเข้าสู่ร่างกาย เพราะการหัก บด หรือเคี้ยวอาจทำให้กลไกสำคัญของยาเสียหาย

หักยาแล้วอันตรายได้อย่างไร ทำไมยาจึงออกฤทธิ์เร็วเกินไป

ยาที่ชายคนดังกล่าวรับประทานเป็นยาชนิดควบคุมการปลดปล่อย หรือยาที่ออกฤทธิ์ต่อเนื่องเป็นเวลานาน เม็ดยาประเภทนี้อาจมีชั้นเคลือบ เยื่อพิเศษ รูพรุน หรือโครงสร้างภายในที่ทำหน้าที่ควบคุมความเร็วในการปล่อยตัวยา เพื่อให้ยาเข้าสู่ร่างกายอย่างค่อยเป็นค่อยไปและรักษาระดับยาให้สม่ำเสมอ

เมื่อเม็ดยาถูกหัก บด หรือเคี้ยว โครงสร้างเหล่านี้อาจถูกทำลาย ตัวยาที่ควรค่อย ๆ ปลดปล่อยเป็นเวลาหลายชั่วโมงจึงถูกปล่อยออกมาในช่วงเวลาสั้นลง ทำให้ระดับยาในเลือดเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว สำหรับยาลดความดัน ผลที่ตามมาอาจเป็นความดันตกฮวบ เวียนศีรษะ เป็นลม หรือหมดสติได้

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรเหมารวมว่ายาออกฤทธิ์นานทุกชนิดมีปริมาณตัวยามากกว่ายาทั่วไปหลายเท่า เพราะรายละเอียดขึ้นอยู่กับตัวยาและผลิตภัณฑ์แต่ละรายการ ประเด็นสำคัญคือผู้ใช้ไม่สามารถดูจากรูปลักษณ์ภายนอกแล้วตัดสินได้อย่างปลอดภัยว่าควรหักหรือไม่

เปิดรายชื่อ 5 กลุ่มยา ห้ามหัก บด เคี้ยว หรือแกะเอง

1. ยาเม็ดควบคุมการปลดปล่อย ยากลุ่มนี้มักมีคำว่า Controlled Release หรืออักษรย่อ CR บนฉลาก ออกแบบมาให้ตัวยาค่อย ๆ ถูกปล่อยออกมา หากบดหรือเคี้ยวอาจทำให้ยาออกฤทธิ์เร็วผิดปกติและเพิ่มความเสี่ยงจากผลข้างเคียง

2. ยาเม็ดออกฤทธิ์นานหรือออกฤทธิ์เนิ่น บนฉลากอาจพบคำว่า Extended Release, Sustained Release, Modified Release หรืออักษรย่อ ER, XR, SR และ MR การทำลายเม็ดยาอาจทำให้ระดับยาเพิ่มสูงเร็วเกินไป ขณะเดียวกันฤทธิ์ยาอาจหมดเร็วกว่าเวลาที่ควรเป็น

3. ยาเม็ดเคลือบลำไส้ ยากลุ่มนี้อาจระบุว่า Enteric Coated, Gastro-resistant หรือ Delayed Release รวมถึงอักษรย่อ EC และ DR ชั้นเคลือบมีหน้าที่ป้องกันตัวยาจากกรดในกระเพาะ หรือช่วยลดการระคายเคืองกระเพาะ หากหักหรือบด ชั้นเคลือบอาจเสียหาย ทำให้ยาเสื่อมก่อนถึงลำไส้ หรือทำให้กระเพาะระคายเคืองมากขึ้น

4. แคปซูลบางชนิด ไม่ใช่แคปซูลทุกชนิดที่จะเปิดได้อย่างปลอดภัย บางแคปซูลภายในมีเม็ดเล็กที่เคลือบเพื่อควบคุมการออกฤทธิ์ ขณะที่บางชนิดอาจมีผงยาที่ไม่ควรสัมผัส สูดดม หรือสัมผัสผิวหนัง ผู้ที่กลืนยาไม่สะดวกควรสอบถามเภสัชกรก่อนเสมอ เพราะอาจมีทางเลือกเป็นยาน้ำหรือรูปแบบอื่น

5. ยาเม็ดฟู่ ยาประเภทนี้ต้องละลายในน้ำตามปริมาณที่ระบุบนฉลากก่อนดื่ม ไม่ควรกลืนทั้งเม็ด อม หรือเคี้ยว เพราะอาจเกิดฟองและก๊าซในปากหรือทางเดินอาหาร อีกทั้งทำให้ได้รับยาไม่ตรงตามวิธีที่ผู้ผลิตกำหนด

มีรอยบากตรงกลาง ไม่ได้หมายความว่าหักได้ทุกเม็ด

หลายคนเข้าใจว่าถ้าเม็ดยามีเส้นบากก็สามารถหักครึ่งได้ทันที แต่ความจริงรอยบากอาจมีไว้เพื่อช่วยให้กลืนง่ายขึ้น ไม่ได้ยืนยันว่าตัวยาจะกระจายเท่ากันทั้งสองส่วน หรือไม่ใช่หลักฐานว่ายานั้นไม่มีระบบควบคุมการปลดปล่อย

ยาเม็ดธรรมดาบางชนิดอาจแบ่งได้เมื่อมีคำแนะนำจากแพทย์หรือเภสัชกร แต่ควรตรวจสอบเอกสารกำกับยาและชื่อผลิตภัณฑ์ให้แน่ชัดก่อนทุกครั้ง หากฉลากไม่ได้ระบุว่าสามารถแบ่งได้ หรือเป็นยาที่มีคำว่า CR, ER, XR, SR, MR, EC หรือ DR ควรหลีกเลี่ยงการหัก บด และเคี้ยวเอง

อีกเรื่องที่มองข้ามไม่ได้คือการหักด้วยมือหรือใช้มีด อาจทำให้ยาแตกเป็นชิ้นไม่เท่ากัน ส่งผลให้แต่ละครั้งได้รับตัวยาไม่ตรงตามขนาด การใช้ที่แบ่งยาอาจช่วยให้แบ่งได้แม่นยำขึ้น แต่ก็ไม่ได้ทำให้ยาที่ห้ามแบ่งกลายเป็นยาที่แบ่งได้ ดังนั้นต้องตรวจสอบชนิดยาก่อนเสมอ

รู้สึกยาแรงไป อย่าลดหรือหยุดยาโรคเรื้อรังเอง

หากรับประทานยาแล้วมีอาการอ่อนเพลีย ง่วงซึม เวียนศีรษะ ใจสั่น หรือรู้สึกว่าขนาดยาแรงเกินไป สิ่งที่ควรทำคือจดชื่อยา เวลาที่รับประทาน อาการที่เกิดขึ้น และติดต่อแพทย์หรือเภสัชกร ไม่ควรแก้ปัญหาด้วยการหักยา ลดจำนวนเม็ด เพิ่มระยะห่างระหว่างมื้อ หรือหยุดยาเอง

โดยเฉพาะยาสำหรับโรคเรื้อรัง เช่น ยาความดัน ยาเบาหวาน ยารักษาโรคหัวใจ ยากันชัก และยาทางจิตเวช การเปลี่ยนขนาดยาอย่างกะทันหันอาจทำให้โรคควบคุมไม่ได้ หรือบางกรณีอาจเกิดอาการจากการถอนยาได้ แพทย์อาจปรับขนาดยา เปลี่ยนเวลา รับประทาน หรือเปลี่ยนเป็นรูปแบบอื่นที่เหมาะกับผู้ป่วยมากกว่า

กินยาร่วมกับอาหาร อาหารเสริม และแอลกอฮอล์ ต้องระวัง

วิธีรับประทานยาไม่ได้มีเพียงเรื่องห้ามหักหรือบดเท่านั้น ยาแต่ละชนิดอาจมีคำแนะนำแตกต่างกัน บางชนิดต้องรับประทานขณะท้องว่าง บางชนิดต้องกินพร้อมอาหาร ขณะที่ยาบางรายการต้องเว้นจากนม ยาลดกรด ธาตุเหล็ก หรือแคลเซียม การกำหนดเองว่าเว้นระยะเพียง 30 นาทีจะปลอดภัยเสมอจึงไม่ถูกต้อง

ผู้ที่ใช้ยาหลายรายการควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรให้ครบ รวมถึงวิตามิน สมุนไพร ยาแผนจีน และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เพราะสิ่งเหล่านี้อาจมีปฏิกิริยากับยาได้ นอกจากนี้ควรหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์เมื่อใช้ยานอนหลับ ยาคลายกังวล ยาแก้แพ้บางชนิด หรือยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ เนื่องจากฤทธิ์กดประสาทอาจเสริมกันจนง่วงมาก หมดสติ หรือกดการหายใจ

หากมีอาการผิดปกติหลังรับประทานยา ควรทำอย่างไร

หากมีอาการหายใจลำบาก ใบหน้าและลำคอบวม เจ็บหน้าอก ใจสั่นรุนแรง เวียนศีรษะจนยืนไม่ไหว หรือหมดสติ ควรขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ฉุกเฉินทันที ไม่ควรขับรถไปโรงพยาบาลด้วยตัวเอง

เมื่อไปพบแพทย์ ควรนำแผงยา ซองยา ขวดยา หรือถ่ายภาพฉลากไปด้วย พร้อมบอกชื่อยา จำนวนที่รับประทาน เวลาที่กิน และวิธีที่ใช้ เช่น หัก บด เคี้ยว หรือเปิดแคปซูลหรือไม่ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้แพทย์ประเมินความเสี่ยงและให้การรักษาได้รวดเร็วขึ้น

บทเรียนจากเหตุการณ์นี้คือ ยาเพียงครึ่งเม็ดไม่ได้หมายถึงความเสี่ยงเพียงครึ่งหนึ่ง และการมีรอยบากก็ไม่ได้แปลว่าหักได้ทุกชนิด ก่อนเปลี่ยนวิธีรับประทานยา ควรตรวจฉลากและถามแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง เพราะคำแนะนำสั้น ๆ เพียงครั้งเดียวอาจช่วยป้องกันเหตุฉุกเฉินได้