ข่าวสาร

สวิตเซอร์แลนด์เดินหน้าทดลอง ถุงลมนิรภัยภายนอกรถราง

เมื่อพูดถึง “ถุงลมนิรภัย” ภาพที่หลายคนนึกถึงมักเป็นอุปกรณ์ภายในรถยนต์ ซึ่งจะพองตัวขึ้นเพื่อปกป้องคนขับและผู้โดยสารเมื่อเกิดการชน แต่ล่าสุดแนวคิดนี้กำลังถูกนำไปต่อยอดกับยานพาหนะขนาดใหญ่อย่างรถราง โดยสวิตเซอร์แลนด์เตรียมทดลองติดตั้งถุงลมนิรภัยบริเวณด้านหน้ารถราง เพื่อช่วยลดความรุนแรงของอุบัติเหตุที่เกิดขึ้นกับคนเดินเท้า

โครงการดังกล่าวเกิดขึ้นในเมืองซูริก และได้รับการเปิดเผยโดย Verkehrsbetriebe Zurich หรือ VBZ หน่วยงานผู้ให้บริการขนส่งสาธารณะของเมือง แนวคิดนี้ถือเป็นความพยายามที่น่าสนใจ เพราะรถรางมีน้ำหนักมาก เคลื่อนที่ไปตามรางและไม่สามารถหักหลบสิ่งกีดขวางได้เหมือนรถยนต์ทั่วไป หากเกิดเหตุคนเดินเท้าพลัดเข้าไปในแนวทางเดินรถ ความเสียหายจึงอาจรุนแรงภายในเวลาเพียงไม่กี่วินาที

แม้ระบบจะยังอยู่ในขั้นตอนการศึกษาและทดลอง ไม่ใช่การติดตั้งใช้งานเต็มรูปแบบกับรถรางทุกคัน แต่การเริ่มต้นครั้งนี้สะท้อนให้เห็นว่าเมืองต่าง ๆ กำลังมองหาวิธีใหม่ในการลดความสูญเสียจากระบบขนส่งสาธารณะ โดยไม่ได้จำกัดการป้องกันไว้เฉพาะผู้โดยสารที่อยู่ภายในรถเท่านั้น แต่ยังให้ความสำคัญกับคนเดินเท้าและผู้ใช้ถนนรอบข้างมากขึ้นด้วย

ตัวเลขอุบัติเหตุในซูริก จุดประกายให้เร่งหาทางออก

เหตุผลสำคัญที่ทำให้ VBZ ต้องพิจารณาเทคโนโลยีนี้อย่างจริงจังคือจำนวนอุบัติเหตุที่เกี่ยวข้องกับรถรางในเมืองซูริก โดยในปี 2023 มีรายงานอุบัติเหตุทั้งหมด 675 ครั้ง ซึ่งเป็นจำนวนสูงที่สุดในรอบ 6 ปี ตัวเลขดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าอุบัติเหตุทุกครั้งมีผู้เสียชีวิตหรือได้รับบาดเจ็บรุนแรง แต่ก็สะท้อนว่ารถรางยังเป็นประเด็นด้านความปลอดภัยที่ต้องได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่อง

อุบัติเหตุจำนวนไม่น้อยเกิดขึ้นในช่วงที่รถรางกำลังเริ่มออกตัว กำลังชะลอความเร็ว หรือกำลังหยุดรับส่งผู้โดยสาร นอกจากนี้ยังมีเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับประตูรถรางด้วย ช่วงเวลาเหล่านี้อาจดูเหมือนเป็นช่วงที่รถกำลังเคลื่อนที่ช้า แต่รถรางมีมวลขนาดใหญ่ ทำให้ระยะเบรกยาวและแรงปะทะยังคงสูง แม้ความเร็วจะไม่มากเท่าช่วงที่วิ่งเต็มกำลังก็ตาม

สถานการณ์ยิ่งน่ากังวลขึ้นในเดือนมีนาคม 2024 เมื่อมีผู้เสียชีวิตจากเหตุถูกรถรางชนถึง 3 รายภายในเวลาเพียง 1 สัปดาห์ เหตุการณ์ต่อเนื่องดังกล่าวสร้างแรงกดดันต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และทำให้สมาชิกสภาเมืองหลายรายเรียกร้องให้เร่งพิจารณามาตรการด้านวิศวกรรม เพื่อป้องกันไม่ให้เหตุการณ์ลักษณะเดียวกันเกิดขึ้นซ้ำ

พูดกันตรง ๆ คือ ต่อให้มีป้ายเตือน สัญญาณไฟ หรือการรณรงค์ให้ระมัดระวังมากเพียงใด อุบัติเหตุก็ยังอาจเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัย เช่น ความเร่งรีบ จุดอับสายตา สภาพอากาศ การสื่อสารที่คลาดเคลื่อน หรือความผิดพลาดเพียงเสี้ยววินาที ดังนั้น การมีระบบที่ช่วยลดความรุนแรงหลังเกิดเหตุจึงเป็นแนวทางที่ควรเดินหน้าไปพร้อมกับการป้องกัน

เบื้องหลังความร่วมมือระหว่าง VBZ และ Alstom

เพื่อศึกษาความเป็นไปได้ของถุงลมนิรภัยภายนอก VBZ ได้ร่วมมือกับ Alstom บริษัทผู้ผลิตรถรางและระบบขนส่งทางราง โครงการนี้ไม่ได้มุ่งหวังเพียงการนำอุปกรณ์จากรถยนต์มาติดตั้งกับรถรางแบบตรง ๆ แต่ต้องพิจารณาปัจจัยเฉพาะของรถรางหลายด้าน ทั้งน้ำหนักตัวรถ ความสูงของส่วนหน้ารถ ความเร็วในการเดินรถ รูปแบบเส้นทาง และตำแหน่งที่คนเดินเท้าอาจถูกชน

รถรางมีโครงสร้างด้านหน้าแตกต่างจากรถยนต์อย่างชัดเจน พื้นที่กันชนมีขนาดใหญ่กว่า ขณะที่ตัวรถก็มีมวลมากกว่าอย่างเทียบกันไม่ได้ การออกแบบถุงลมนิรภัยจึงต้องคำนึงถึงจังหวะการทำงานและขนาดของถุงลมเป็นพิเศษ หากพองตัวเร็วเกินไปหรือทำงานผิดจังหวะก็อาจสร้างความเสี่ยงใหม่ได้ แต่ถ้าทำงานได้เหมาะสม ก็มีโอกาสช่วยเปลี่ยนการชนโดยตรงให้กลายเป็นการปะทะกับพื้นผิวที่นุ่มและกระจายแรงมากขึ้น

ความร่วมมือนี้จึงเป็นขั้นตอนสำคัญก่อนนำระบบไปใช้งานจริง เพราะเทคโนโลยีความปลอดภัยทุกชนิดจำเป็นต้องผ่านการทดสอบอย่างละเอียด โดยเฉพาะอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับชีวิตคนและต้องทำงานภายนอกยานพาหนะ ซึ่งต้องรับมือกับฝน หิมะ ฝุ่น แรงสั่นสะเทือน และสภาพแวดล้อมบนท้องถนนตลอดเวลา

ถุงลมนิรภัยภายนอกทำงานอย่างไร

ระบบที่กำลังศึกษาอยู่จะติดตั้งบริเวณด้านหน้าส่วนกันชนของรถราง เมื่อเซนเซอร์ตรวจพบสถานการณ์เสี่ยง หรือเมื่อพนักงานขับรถสามารถสั่งการให้ระบบทำงาน ถุงลมนิรภัยจะพองตัวอย่างรวดเร็ว เพื่อสร้างชั้นกันกระแทกระหว่างตัวรถกับคนที่อยู่ด้านหน้า

หลักการสำคัญคือการลดแรงปะทะที่ส่งตรงไปยังร่างกาย โดยเฉพาะศีรษะและลำตัวซึ่งเป็นส่วนที่อาจได้รับบาดเจ็บรุนแรงที่สุดจากการชน ไฮนซ์ ชูลเทสส์ ประธานสหภาพแรงงาน Transfair อธิบายภาพของอุบัติเหตุว่า ผู้ประสบเหตุอาจถูกแรงชนจนศีรษะกระแทกกับกระจกหน้ารถ ก่อนถูกเหวี่ยงลงสู่พื้นถนน ถุงลมนิรภัยจึงอาจทำหน้าที่คล้ายเบาะรองรับแรงกระแทก ช่วยลดความรุนแรงในช่วงแรกของการชน

อีกประโยชน์ที่ถูกพูดถึงคือการช่วยลดโอกาสที่ร่างกายจะถูกดึงเข้าไปใต้ตัวรถราง ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่อันตรายอย่างมาก เพราะล้อและส่วนล่างของรถอาจก่อให้เกิดการบาดเจ็บรุนแรงต่อเนื่อง ถุงลมที่ติดตั้งอยู่ด้านหน้าสามารถช่วยผลักหรือรองรับร่างกายให้อยู่ด้านหน้าในตำแหน่งที่ปลอดภัยกว่า ทั้งนี้ ประสิทธิภาพจริงจะต้องรอผลการทดสอบภาคสนามเป็นตัวชี้วัด ไม่สามารถสรุปจากแนวคิดเพียงอย่างเดียวได้

ไม่ได้ป้องกันอุบัติเหตุทั้งหมด แต่ช่วยลดความสูญเสีย

สิ่งที่ควรทำความเข้าใจคือ ถุงลมนิรภัยภายนอกไม่ได้ทำให้รถรางหยุดได้ทันที และไม่ได้รับประกันว่าจะไม่มีผู้บาดเจ็บเมื่อเกิดการชน อุปกรณ์นี้มีหน้าที่หลักในการลดความรุนแรงของแรงกระแทก ไม่ใช่การแทนที่ระบบเบรก สัญญาณเตือน กล้องตรวจจับ หรือการมีสติของผู้ใช้ถนน

ในมุมนี้ เทคโนโลยีดังกล่าวคล้ายแนวคิดความปลอดภัยหลายอย่างในรถยนต์ที่ทำงานเป็นชั้น ๆ ตั้งแต่การป้องกันไม่ให้เกิดเหตุ ไปจนถึงการลดอันตรายเมื่อเหตุเกิดขึ้นแล้ว รถรางอาจมีระบบตรวจจับสิ่งกีดขวางและระบบเบรกที่ทันสมัยมากขึ้น แต่หากยังหยุดไม่ทัน อุปกรณ์ลดแรงกระแทกก็อาจเป็นปราการด่านสุดท้ายที่มีความหมายต่อผู้ประสบเหตุ

แนวทางนี้จึงได้รับเสียงชื่นชม เพราะเป็นการมองความปลอดภัยแบบรอบด้าน ไม่ได้โทษคนเดินเท้าหรือพนักงานขับรถฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเพียงอย่างเดียว แต่ยอมรับว่าการเดินทางในเมืองมีความเสี่ยงจากการใช้พื้นที่ร่วมกัน และระบบขนส่งควรออกแบบให้ให้อภัยต่อความผิดพลาดของมนุษย์มากที่สุดเท่าที่ทำได้

ขั้นตอนต่อไปคือการทดลองและประเมินผลอย่างเข้มงวด

VBZ และ Alstom จะเดินหน้าทดสอบระบบต่อไป โดยต้องพิจารณาทั้งประสิทธิภาพ ความปลอดภัย และความเหมาะสมในการใช้งานจริง การทดลองอาจต้องตอบคำถามหลายข้อ เช่น เซนเซอร์จะแยกคนเดินเท้าออกจากสิ่งกีดขวางอื่นได้แม่นยำเพียงใด ระบบจะทำงานอย่างไรในช่วงรถกำลังเลี้ยวหรือวิ่งผ่านทางแยก และพนักงานขับรถควรมีสิทธิ์สั่งการเมื่อใด

นอกจากนี้ยังต้องประเมินเรื่องการบำรุงรักษา ค่าใช้จ่าย ความรวดเร็วในการเปลี่ยนถุงลมหลังใช้งาน รวมถึงผลกระทบต่อการให้บริการ หากรถรางหนึ่งคันต้องหยุดออกจากระบบเพื่อซ่อมแซม เทคโนโลยีที่ดีจึงไม่ได้วัดแค่ความสามารถในการช่วยชีวิต แต่ต้องใช้งานได้จริง ดูแลได้ง่าย และไม่ทำให้ระบบขนส่งโดยรวมติดขัดเกินไป

หากผลการทดสอบเป็นไปตามเป้าหมาย ถุงลมนิรภัยภายนอกอาจกลายเป็นอีกหนึ่งมาตรการสำคัญของเมืองที่มีรถรางให้บริการหนาแน่น และอาจเป็นต้นแบบให้ระบบขนส่งในเมืองอื่นนำไปศึกษาเพิ่มเติม ความน่าสนใจอยู่ตรงที่แนวคิดนี้ไม่ได้ปกป้องแค่คนในยานพาหนะ แต่ขยายขอบเขตความปลอดภัยไปยังคนที่อยู่นอกตัวรถด้วย

ก้าวใหม่ของความปลอดภัยบนท้องถนน

การทดลองของสวิตเซอร์แลนด์แสดงให้เห็นว่า นวัตกรรมความปลอดภัยไม่จำเป็นต้องหยุดอยู่กับรูปแบบเดิม ๆ ถุงลมนิรภัยซึ่งเคยถูกมองว่าเป็นอุปกรณ์สำหรับห้องโดยสาร กำลังถูกปรับแนวคิดให้เหมาะกับรถรางและความเสี่ยงของคนเดินเท้าในเมือง

แน่นอนว่ายังต้องรอผลการทดลองเพื่อพิสูจน์ว่าระบบสามารถลดการบาดเจ็บได้มากน้อยเพียงใด แต่เพียงการเริ่มต้นก็ถือเป็นสัญญาณที่ดี เพราะทุกอุบัติเหตุที่ลดความรุนแรงลงได้อาจหมายถึงการช่วยรักษาชีวิตหรือคุณภาพชีวิตของใครบางคน เทคโนโลยีนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องแปลกใหม่ชวนตื่นเต้น แต่เป็นความพยายามจริงจังที่จะทำให้การเดินทางร่วมกันในเมืองปลอดภัยขึ้นสำหรับทุกคน